TCK Madde 117 – İş ve Çalışma Hürriyetinin İhlali Suçu
KANUN METNİ
Madde 117 –
(1) Cebir veya tehdit kullanarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla, iş ve çalışma hürriyetini ihlal eden kişiye, mağdurun şikayeti halinde, altı aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası verilir.
(2) Çaresizliğini, kimsesizliğini ve bağlılığını sömürmek suretiyle kişi veya kişileri ücretsiz olarak veya sağladığı hizmet ile açık bir şekilde orantısız düşük bir ücretle çalıştıran veya bu durumda bulunan kişiyi, insan onuru ile bağdaşmayacak çalışma ve konaklama koşullarına tabi kılan kimseye altı aydan üç yıla kadar hapis veya yüz günden az olmamak üzere adlî para cezası verilir.
(3) Yukarıdaki fıkrada belirtilen durumlara düşürmek üzere bir kimseyi tedarik veya sevk veya bir yerden diğer bir yere nakleden kişiye de aynı ceza verilir.
(4) Cebir veya tehdit kullanarak, işçiyi veya işverenlerini ücretleri azaltıp çoğaltmaya veya evvelce kabul edilenlerden başka koşullar altında anlaşmalar kabulüne zorlayan ya da bir işin durmasına, sona ermesine veya durmanın devamına neden olan kişiye altı aydan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
İŞ VE ÇALIŞMA HÜRRİYETİNİN İHLALİ SUÇU NEDİR?
Bu suç, bireylerin çalışma özgürlüğünün cebir, tehdit veya hukuka aykırı davranışlarla engellenmesi ya da sömürüye dayalı çalışma koşullarına maruz bırakılmasıyla oluşur. Çalışma özgürlüğü, temel haklar arasında yer almakta olup bu hakkın ihlali cezai yaptırıma bağlanmıştır.
Bu suç;
- çalışma özgürlüğüne
• insan onuruna
• ekonomik özgürlüğe
yönelik koruma sağlayan düzenlemeler kapsamında yer almaktadır.
SUÇUN UNSURLARI
Bu suçun oluşabilmesi için aşağıdaki unsurların gerçekleşmesi gerekir:
Fail
• Herkes olabilir
Mağdur
• Çalışan kişiler
• İşçi veya işveren konumundaki kişiler
Fiil
• Çalışma özgürlüğünün engellenmesi
• Kişilerin sömürülmesi
• Zorla çalışma koşullarına maruz bırakılması
• İş ilişkilerine zorlayıcı müdahale edilmesi
Hukuka Aykırılık
• Cebir, tehdit veya hukuka aykırı davranışla işlenmesi
MANEVİ UNSUR (KAST)
Bu suç yalnızca kasten işlenebilir.
- Fail, mağdurun çalışma özgürlüğünü ihlal ettiğini bilerek hareket eder
SUÇUN KRİTİK ŞARTI (AYIRT EDİCİ UNSUR)
Bu suç bakımından belirleyici temel unsur:
- Çalışma özgürlüğünün ihlali veya sömürü ilişkisinin kurulmasıdır
Bu kapsamda:
- ekonomik baskı tek başına yeterli değildir
• hukuka aykırı ve zorlayıcı bir müdahale bulunmalıdır
FİİL TÜRLERİ
Kanunda dört farklı fiil tipi düzenlenmiştir:
- Çalışma hürriyetinin cebir veya tehditle engellenmesi
• Kişilerin sömürülerek düşük ücretle veya ücretsiz çalıştırılması
• Bu koşullara düşürmek amacıyla kişilerin sevk edilmesi
• İş ilişkilerine zorlayıcı müdahale edilmesi
NİTELİKLİ DURUM (SÖMÜRÜ)
- Çaresizlik, kimsesizlik veya bağlılığın sömürülmesi
• İnsan onuruna aykırı çalışma ve barınma koşulları
Bu durumlar suçun daha ağır değerlendirilmesine neden olur.
BENZER SUÇLARLA FARKI
Bu suç, insan ticareti veya cebir suçları ile karıştırılabilmektedir.
- İnsan ticaretinde daha ağır ve organize bir yapı söz konusudur
• Bu suçta ise çalışma özgürlüğünün ihlali ve sömürü ön plandadır
Temel ayrım:
- korunan alan → çalışma özgürlüğü ve insan onuru
SUÇUN CEZASI
TCK’ya göre:
- 6 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası (temel hal)
• 6 aydan 3 yıla kadar hapis ve adli para cezası (sömürü halleri)
• İş ilişkilerine zorla müdahale halinde: 6 aydan 3 yıla kadar hapis
UYGULAMADA ÖNEMLİ NOKTALAR
- Cebir veya tehdit unsuru dikkatle incelenir
• Sömürü olup olmadığı somut olay üzerinden değerlendirilir
• Ücretin orantısızlığı önemli bir kriterdir
• Çalışma ve barınma koşulları birlikte değerlendirilir
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
TCK Madde 117, bireyin çalışma özgürlüğünü ve insan onuruna uygun çalışma koşullarını korumaya yönelik önemli bir ceza normudur. Bu düzenleme ile hem çalışma hakkına yönelik müdahaleler hem de sömürüye dayalı çalışma ilişkileri yaptırıma bağlanmaktadır.
Bu hüküm ile;
- çalışma özgürlüğü güvence altına alınmakta,
• insan onuruna aykırı uygulamalar engellenmekte,
• ekonomik ve sosyal denge korunmaktadır.