TCK Madde 114 – Siyasi Hakların Kullanılmasının Engellenmesi Suçu
KANUN METNİ
Madde 114 –
(1) Bir kimseye karşı;
- a) Bir siyasi partiye üye olmaya veya olmamaya, siyasi partinin faaliyetlerine katılmaya veya katılmamaya, siyasi partiden veya siyasi parti yönetimindeki görevinden ayrılmaya,
- b) Seçim yoluyla gelinen bir kamu görevine aday olmamaya veya seçildiği görevden ayrılmaya,
zorlamak amacıyla, cebir veya tehdit kullanan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(2) Cebir veya tehdit kullanılarak ya da hukuka aykırı başka bir davranışla bir siyasi partinin faaliyetlerinin engellenmesi halinde, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
SİYASİ HAKLARIN KULLANILMASININ ENGELLENMESİ SUÇU NEDİR?
Bu suç, bireylerin siyasi haklarını serbestçe kullanmalarının cebir, tehdit veya hukuka aykırı davranışlarla engellenmesiyle oluşur. Siyasi haklar, demokratik düzenin temel unsurlarından olup bu haklara yönelik müdahaleler cezai yaptırıma bağlanmıştır.
Bu suç;
- siyasi özgürlüklere
• seçme ve seçilme hakkına
• demokratik düzene
yönelik koruma sağlayan düzenlemeler kapsamında yer almaktadır.
SUÇUN UNSURLARI
Bu suçun oluşabilmesi için aşağıdaki unsurların birlikte gerçekleşmesi gerekir:
Fail
• Herkes olabilir
Mağdur
• Siyasi haklarını kullanmak isteyen kişiler
• Siyasi partiler
Fiil
• Kişinin siyasi tercihine müdahale edilmesi
• Siyasi faaliyetlere katılmasının engellenmesi
• Siyasi partinin faaliyetlerinin engellenmesi
Hukuka Aykırılık
• Cebir, tehdit veya hukuka aykırı başka bir davranışla işlenmesi
MANEVİ UNSUR (KAST)
Bu suç yalnızca kasten işlenebilir.
- Fail, mağdurun siyasi iradesini etkilemek veya ortadan kaldırmak amacıyla hareket eder
SUÇUN KRİTİK ŞARTI (AYIRT EDİCİ UNSUR)
Bu suç bakımından belirleyici temel unsur:
- Siyasi iradenin baskı altına alınmasıdır
Bu kapsamda:
- kişinin siyasi tercihine yönelik zorlayıcı bir müdahale bulunmalıdır
• serbest irade ortadan kaldırılmalıdır
FİİL TÜRLERİ
Kanunda iki ayrı fiil düzenlenmiştir:
- Kişinin siyasi tercihine zorlanması (üyelik, katılım, ayrılma, adaylık vb.)
• Siyasi partinin faaliyetlerinin engellenmesi
BENZER SUÇLARLA FARKI
Bu suç, genel cebir ve tehdit suçları ile karıştırılabilmektedir.
- Cebir ve tehdit suçlarında genel bir baskı söz konusudur
• Bu suçta ise doğrudan siyasi haklar hedef alınır
Temel ayrım:
- korunan hukuki değer → siyasi özgürlükler
SUÇUN CEZASI
TCK’ya göre:
- Kişiyi siyasi tercihine zorlamak: 1 yıldan 3 yıla kadar hapis
• Siyasi parti faaliyetlerinin engellenmesi: 2 yıldan 5 yıla kadar hapis
UYGULAMADA ÖNEMLİ NOKTALAR
- Cebir veya tehdit unsuru çoğu olayda belirleyicidir
• Siyasi faaliyetlerin kapsamı geniş yorumlanır
• Kişinin iradesine yönelik baskının somut olarak ortaya konulması gerekir
• Siyasi partilere yönelik müdahaleler ayrıca değerlendirilir
HUKUKİ DEĞERLENDİRME
TCK Madde 114, demokratik toplum düzeninin temel unsurlarından olan siyasi hak ve özgürlükleri korumaya yönelik önemli bir ceza normudur. Bu düzenleme ile bireylerin siyasi tercihlerini serbestçe yapabilmesi ve siyasi faaliyetlerin kesintisiz şekilde yürütülmesi güvence altına alınmaktadır.
Bu hüküm ile;
- siyasi özgürlükler korunmakta,
• demokratik katılım güvence altına alınmakta,
• siyasi baskı ve zorlamalar yaptırıma bağlanmaktadır.